Elk jaar selecteert de Bond van Nederlandse Architecten acht gebouwen die iets zeggen over de staat van de bouwkunst in ons land. Dit jaar zijn de kanshebbers uit 79 inzendingen opmerkelijk gevarieerd: van de eerste volledig houten woontoren van Rotterdam tot een getransformeerde Amsterdamse bankkathedraal en een migratiemuseum met een gedraaide trap als middelpunt. Stemmen op jouw favoriet kan nog tot 26 mei.
Transformatie als rode draad
Nieuwbouw van de grond af is niet meer vanzelfsprekend. Van de acht genomineerden beginnen de meeste bij iets wat er al stond: industriele gebouwen, scholen, kantoren en bankgebouwen krijgen een nieuw leven, soms met een compleet ander programma. Dat sluit aan bij wat we in de woningbouw al jaren zien. Eerder schreven we hier al over hoe Nederlandse kantoorgebouwen transformeren tot nieuwe woningen. Bij de BNA-genomineerden zie je diezelfde beweging op een hoger architectonisch niveau.
De drie meest opvallende kandidaten
Fenix in Rotterdam is een voormalig havenmagazijn dat nu als migratiemuseum functioneert. MAD Architects, een Chinees bureau dat voor het eerst in Europa een publiek cultuurgebouw ontwierp, plaatste "De Tornado" in het hart van het gebouw: een gedraaide trap die de migratiereis verbeeldt. Het museum opende in mei 2025 en trekt internationaal veel aandacht.
SAWA, ook in Rotterdam, is de eerste volledig houten woontoren van de stad. Mei architects and planners bouwde hem volledig uit CLT, een vorm van kruisgelaagd hout, met ongeveer 100 appartementen en ruime groene terrassen op meerdere verdiepingen. Als je overweegt om ooit zelf een huis te laten bouwen, laat dit project zien hoe ver hout inmiddels reikt als structureel bouwmateriaal. Het is geen experiment meer, maar een volwassen keuze.
De Nederlandsche Bank in Amsterdam ondergaat de meest ingrijpende transformatie van de acht. Mecanoo verwijderde een kantoortoren die later aan het origineel van Marius Duintjer uit 1968 was toegevoegd, en herstelde de minimalistische schoonheid van het oorspronkelijke ontwerp. De voormalige goudkluis is nu toegankelijk als De Nieuwe Schatkamer. De parkeerplaats naast de Singelgracht is omgebouwd tot een publieke stadstuin.
Duurzaam en buiten de Randstad
Twee van de acht nominaties liggen buiten Amsterdam en Rotterdam. Schoonhovens College in Schoonhoven is een energieneutrale middelbare school met aangrenzende sporthal, ontworpen door Geurst & Schulze architecten. Beide gebouwen zijn gasvrij, volledig energieneutraal en verbonden via een drielaags atrium dat de school van boven tot onder samenvoegt.
Nij Nittersum in Stedum, Groningen, is een meergenerationeel wooncomplex van Specht architectuur en stedenbouw, in opdracht van Woningstichting Wierden en Borgen. In een provincie met krimp en aardbevingsschade investeren in kwalitatieve woningbouw is tegelijk een politiek statement en een architectonische opgave.
Drie Amsterdamse projecten die de stad herinrichten
De Telefoondienst was een KPN-telefooncentrale uit 1923 in Amsterdam, omgebouwd door Ronald Janssen Architecten. Het gebouw herbergt nu 33 appartementen in sociale huur, middenhuur en vrije sector, plus commerciele ruimten en een gemeenschappelijke binnentuin. Een elegante tweelaagse toevoeging sluit aan op de symmetrische verhoudingen van het origineel van Albert Boeken.
Station Wildeman in Amsterdam Osdorp was een schoolgebouw dat dreigde te vervallen. BETA office for architecture and the city maakte er een wijkgebouw van, waarbij alle veranderingen zijn uitgevoerd met bio-based materialen die later demonteerbaar zijn. Oud en nieuw staan naast elkaar zonder dat een van de twee domineert.
Xplore Agora Amsterdam-Noord is de eerste school in Nederland volledig ontworpen voor het Agora-onderwijsconcept: geen gangen, geen vaste klassen, geen kastjes. Studio Ard Hoksbergen en VDNDP bouwden een open gebouw met zes makerspace-ruimten en een grand cafe waar leerlingen hun eigen leerroute bepalen.
Jouw stem bepaalt mee wie wint op 4 juni
De BNA-architectuurprijs is geen puur vakjury-oordeel. Een deel van de uitslag hangt af van de publieksstemming, en welk gebouw wint, krijgt aandacht in de vakpers en nationale media. Het geeft architecten en opdrachtgevers ook een signaal over welke architecturale ambities het publiek waardeert.
De jury, onder voorzitterschap van voormalig minister van Justitie Winnie Sorgdrager, beoordeelt naast architectonische kwaliteit ook gebruikswaarde en maatschappelijke betekenis. Gebouwen die alleen voor een klein publiek toegankelijk zijn, scoren minder dan projecten die een buurt versterken of een publieke functie vervullen. Dat zie je terug in de selectie: van een wijkgebouw in Osdorp tot een meergenerationeel wooncomplex in Groningen.
Stemmen kan gratis via de website van de BNA. De stemronde sluit op 26 mei. De winnaar wordt bekendgemaakt op 4 juni bij de uitreiking in de Centrale Markthal in Amsterdam. Ter vergelijking: de winnaar van 2025 was het Nationaal Holocaust Museum. Een moeilijke lat.